Nyege Nyege Tapes / MC/DL / 2026
Nuku to efekt współpracy togijskiego zespołu vodou* E’DU z francuskim producentem Judgitzu. Tego typu połączenia często kończą się wygładzoną mieszanką tradycji i elektroniki, ale tutaj jest inaczej. Ta muzyka zachowuje swoją surowość – rytmy brzmią jak część ceremonii vodou, a elektronika raczej wzmacnia ich puls, niż próbuje je podporządkować klubowej logice.
Pierwsza część płyty powstała podczas rezydencji w Togo i opiera się na rytmach Adbadja, Dan i Sakpate – formach głęboko zakorzenionych w ceremoniach vodou południowego Beninu i Togo. W tej tradycji rytm nie jest jedynie elementem muzycznym, lecz narzędziem działania, przygotowuje ciało, porządkuje wspólnotę, przywołuje obecność sił i duchów. Już od pierwszych minut słychać, że centrum tej muzyki pozostaje ciało: bębny, dzwony i wokalne dialogi “call and response” tworzą puls, który działa niemal fizjologicznie. To muzyka o bardzo pierwotnym charakterze – taka, która nie oddziela dźwięku od ruchu, wspólnoty czy samego aktu rytuału. Rytmy krążą, zapętlają się i stopniowo zagęszczają, a drobne przesunięcia budują napięcie w sposób bardziej organiczny niż dramaturgiczny. Elektronika Judgitzu nie narusza tego systemu, raczej podejmuje jego logikę. Tempo zmienia się minimalnie, wysokości przesuwają się o półtony, a kolejne warstwy pojawiają się jak następne kręgi wokół ognia – powoli wprowadzając słuchacza w stan przypominający trans, który w ceremoniach vodou jest bramą do kontaktu z tym, co niewidzialne.
To bardzo ciekawy moment, bo zamiast znanego z wielu projektów etno-elektronicznych „dialogu” otrzymujemy coś bliższego współobecności. Bas i synteza nie osłabiają siły bębnów – przeciwnie, rozszerzają ich rezonans, jakby pod powierzchnią rytmu otwierała się druga, elektroniczna przestrzeń. Dzięki temu rytualny puls nie zostaje ucywilizowany, ale raczej zyskuje nowe pole rezonansu.
Druga część płyty przenosi nas już w pełni do świata E’DU. Zarejestrowany w Lomé materiał koncentruje się na perkusyjnym splocie i wokalnym prowadzeniu ceremonii. Brak tu elektroniki, ale trudno mówić o „powrocie do źródła” – raczej o pokazaniu, z jakiej energii wyrastała pierwsza część nagrania. Bębny Aguida, Kpéssi czy Kadam, metaliczne akcenty i prowadzący głos Lakoéle da Silvera tworzą strukturę, która nie rozwija się linearnie – raczej pulsuje, jakby czas krążył w zamkniętym obiegu. W tej muzyce czuć coś bardzo starego: rytm jako narzędzie przywoływania sił, sposób komunikacji ze światem duchów i jednocześnie sposób budowania wspólnoty zgromadzonej wokół rytuału.
Tytuł płyty nie jest przypadkowy. W języku Ewe „nuku” oznacza „oko” (język Ewe jest używany głównie w Ghanie i Togo. jest silnie związany z tradycjami religijnymi regionu, w tym z rytuałami vodou) – uwagę, instynkt, sposób patrzenia na świat. W kontekście vodou można to rozumieć także jako szczególną uważność wobec znaków i energii, które pojawiają się w trakcie ceremonii. I rzeczywiście, ta muzyka wymaga słuchania skupionego. Zamiast efektownych kulminacji proponuje doświadczenie rytmu jako procesu; powolnego wchodzenia w stan, w którym powtórzenie zaczyna być drogą do transu.
Najbardziej fascynujące jest to, jak stare metody spotykają się tu z nowymi narzędziami. W świecie Nuku tradycja vodou nie jest muzealnym artefaktem – jest żywą technologią świadomości, systemem pracy z ciałem, rytmem i obecnością duchów. Elektronika nie kolonizuje rytuału, a rytuał nie zamienia się w egzotyczną dekorację. Oba języki istnieją obok siebie, jak dwa sposoby rozumienia dźwięku – jako muzyki i jako działania.
I może właśnie dlatego ta krótka, dwuczęściowa płyta zostaje w głowie na długo. Nie dlatego, że jest spektakularna – ale dlatego, że działa powoli, jak puls, który po chwili zaczyna brzmieć już nie tylko w głośnikach, ale gdzieś głębiej, pod skórą. W tym sensie Nuku przypomina, że najstarsza funkcja muzyki nie polegała na rozrywce, lecz na wprowadzaniu ludzi w stan wspólnego doświadczenia – czegoś pomiędzy rytuałem, tańcem i kontaktem z tym, co przekracza codzienność.
*Rytuały vodou (vodun / vodou) to ceremonie religijne wywodzące się z tradycji duchowych Afryki Zachodniej, szczególnie z obszaru dzisiejszego Togo, Beninu i części Ghany. W tych praktykach muzyka, taniec, śpiew i rytm bębnów są podstawowym narzędziem komunikacji ze światem duchów.
W rytuałach vodou powtarzający się rytm bębnów ma konkretną funkcję – wprowadza uczestników w stan transu. Muzycy grają długie, zapętlone wzory rytmiczne przypisane określonym duchom, a ciało słuchaczy stopniowo dostraja się do ich pulsu. Oddech, ruch i taniec zaczynają synchronizować się z rytmem, a czas odczuwany jest inaczej.
Zmiany w muzyce są bardzo subtelne – pojawiają się nowe akcenty, dodatkowy instrument albo niewielkie przesunięcie tempa. Te drobne modyfikacje utrzymują napięcie, nie przerywając transowego przepływu.
W kulminacyjnym momencie rytuału uczestnik może wejść w stan uznawany za „przyjęcie” ducha, czyli moment symbolicznego kontaktu między światem ludzi a światem vodun. Dlatego w tej tradycji rytm nie jest tylko muzyką – jest narzędziem działania rytualnego.
Data wydania: 3 kwietnia 2026
Artur Mieczkowski