Drew McDowall: Architekt nowej rzeczywistości

Jako że tej jesieni Drew McDowall odwiedzi Polskę i wystąpi podczas trzech wyjątkowych wydarzeń – (Open Source Art Festival 2025, Sopot, OPERA 2025, Poznań i Fonomo, Bydgoszcz) – warto oddać cześć temu artyście na miarę jego międzygwiezdnych podróży. Oto opowieść o chwilach, w których jego dźwięki utkane zostały w strukturze Kosmosu, o momentach, które zburzyły granice zmysłów i na nowo zdefiniowały czas, przestrzeń i (poniekąd) moje życie.

Prace z Coil – Time Machines, Musick to Play in the Dark i inne

Drew McDowall – Szkot z Paisley, punkowy buntownik i fanatyk eksperymentów dźwiękowych – to jedna z najważniejszych figur historii muzyki awangardowej. Jego artystyczna ścieżka zaczęła się jako współtwórcy skandalizującego post‑punkowego tria The Poems z Rose McDowall, następnie przeniosła go do alter‑świata Psychic TV. Ale to dopiero żonglerka pomiędzy Peterem Christophersonem a Johnem Balance’em w Coil, do której dołączył oficjalnie w połowie lat 90., przyniosła narodziny najbardziej ekstremalnego wcielenia tej legendy. McDowall stał się solidnym filarem płyt Musick to Play in the Dark, Time Machines, ELpH i Black Light District, wprowadzając do ich gęstej materii modularną awangardę i rytualną intensywność. Coś, co zredefiniowało mój odbiór dźwięku i postrzegania rzeczywistości.

McDowall był jednym z kluczowych architektów albumów Time Machines, Musick to Play in the Dark, ELpH i Black Light District – projektów, które całkowicie przesunęły granice dźwięku jako medium i redefiniowały percepcję muzyki. Jego pierwotne szkice do Time Machines powstały jako demo na modularnym syntezatorze, zawierając każde pęknięcie, przepalenie i glitch. Zdecydował się zachować te artefakty jako integralną część kompozycji – wierzył, że rezonanse otoczenia i szumy wynikające z fizycznej obecności sprzętu są równie nośne jak świadomie zaprogramowane nuty. Taka estetyka drgań i „nerwu dźwięku” jest świadkiem odrzucenia idealizmu i przyjęcia obecności materii w ruchu.

W Musick to Play in the Dark, albumy z przełomu millennium, McDowall współtworzył nowe oblicze Coil – odwołując się do „lunarnej” energii i redefiniując „solarność” wcześniejszej fazy zespołu. Jego modulacje ziarnistego synteu, subtelne kliknięcia i dygresje ambientowej mikrodynamiki uczyniły jego udział kluczowym brzmieniowym zwrotem, który po latach McDowall sam nadzorował przy remasterze oraz reedycji albumu dla Dais Records. Twórcy nazywali tę zmianę odpadnięciem męskiego impulsu w kierunku rytualności i chaosu intuicji.

Projekt Black Light District – równie kluczowy w okresie transformacji Coil – McDowall nie tylko współtworzył materiał, ale także pełnił rolę nadzorczą przy reedycji materiału, uznając tę formę za punkt wejścia w esencję ich poetyki glitchu i cyklicznego rytuału dźwięku.

Jego podejście, polegające na włączeniu psychodelicznego minimalizmu i modularnego transu do struktury utworów, zachwiało liniową narrację muzyczną. McDowall zmusił słuchacza do spojrzenia na dron jako rytualny obiekt – dźwiękowy wehikuł łączący przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w jednym oddechu. W efekcie jego wkład przedefiniował nie tyle ładunek emocji, co sposób słyszenia – postrzegania dźwięków jako fragmentów czasu, a muzyki jako labiryntu istotnej obecności.

Maszyny czasu grają w ciemności i ciszy

Wśród całego szeregu nagrań McDowalla najważniejszym jest album Time Machines (1998) – cztery monumentalne fragmenty opatrzone nazwami psychodelicznych substancji (Telepathine, DMT, psylocybina). Koncepcyjnie precursorem był szkic autorstwa McDowalla, który traktował modulację dźwięku jako wehikuł do indukcji „temporalnych przesuń” u słuchacza – głośne słuchanie miało wywoływać stan oderwania od czasu. Po intensywnej rewizji i rozbudowie z Johnem Balance’em i Peterem Christophersonem powstało dzieło, które przeszło do legendy jako dźwiękowy portal poza narrację i formę.

W spontanicznej kontynuacji, seria albumów Musick to Play in the Dark (Vol. 1 i 2) oraz Astral Disaster stanowiła kulminację tego procesu: ambientowe chórki, organowe tła, plamy klików, echa „rozpalające przestrzeń” i glitchowy szept. McDowall odpowiedzialny był za głęboką granulację syntezy i elementy brzmieniowego chaosu, stanowiące sygnaturę stylistyki późnej fazy Coil. Równolegle rozwijały się projekty poboczne (ELpH, Black Light District), w których McDowall nadal pełnił funkcje co-compositora i współproducenta, będąc obecnym zarówno w studiu, jak i na ceremoniomorficznych wykonaniach.

Zespół Coil (1982–2004) działał jako grupa, ale też jako osobny byt artystyczny, którego członkowie utożsamiali muzykę z rytuałem, dźwięk z magią, a album z sakramentem minimalistycznej obecności. McDowall był cichym stwórcą dźwiękowej rewolucji, która uwolniła Coil od kategorii „industrial” i skierowała go w stronę post-industrialnych przepaści aspektów rytualnych, psychodelicznych i transcendentalnych.

Oko McDowall’a jest złożone

Na osobną uwagę zasługuje dwuosobowy projekt Compound Eye, tworzonym wspólnie z Tresem Warrenem z Psychic Ills, kóty jest kamieniem milowy szkiców modularnych, ambientu i glitchowej abstrakcji – eksperyment sięgający nieuchwytnego tła rzeczywistości i percepcji dźwięku jako fizycznej obecności.

Ich pierwszy odsłuch – Origin of Silence (lathe-cut 2012) – to konceptualna ekspozycja minimalnego krajobrazu: syntezatorowe nici, field-recordingowe mikro-zdarzenia i oddech w sieci pustki. W kolejnym wydaniu (lathe-cut 2013, limitowana edycja) pojawiły się instrumenty folkorystyczne poddane elektronice – harmonijka, smyczki i trójniki – wszystko przygotowane z rytualną starannością, budując soniczną machinę bliską poetyce Time Machines Coil.

Kulminacyjnym dokumentem projektu jest album Journey from Anywhere (2013/2014, Editions Mego). To 69-minutowa sekwencja rynku modularnych fal dronów, warstw chmur i glitchowych arcydzieł: Foehn, Archaic Atmosphere, Cosmic Exhaust czy The Outer Sphere – każda część działa jak rozmazana, hipnotyczna mantra, odwołująca do „recording project” opartego na improwizacji, braku formuły i czystym eksperymencie.

Nazwa Compound Eye – zaczerpnięta od biologicznej struktury oka owada, jest metaforą ich estetyki: fragmentarycznego widzenia, percepcji intensywności, nie zaś klarownych kształtów. Duet eksperymentował z formą, fenomenem „widzenia” dźwiękami, łącząc minimalistyczne formy z psychedelizmem techno; brak solidnego beatu – ale obecność rytmu jako pola rezonansu.

Działalność duetu została przewidziana raczej jako ciąg narracji dźwięku – kreatywne laboratorium, w którym proces jest ważniejszy niż produkt. Niestety, śmierć Tresa Warrena w 2020 roku zamknęła projekt. Jego spuścizna to jednak albumy dojrzewające w próbach rejestrowania czasu i ciszy – bez narracji, ale z przestrzenią do medytacji.

Dla McDowalla Compound Eye był nie tylko artystyczną ucieczką, ale też kontynuacją ścieżki Coil: niewidzialnego mieszkania dźwięku, polifonicznej ciszy i glitchowego sacrum. And journey from anywhere wcale nie była podróżą ku temu, co znane – ale ku temu, co nigdy nie wykrzyknęło swojego imienia.

Drew McDowall w nowym millennium

W 2000 roku McDowall przeniósł się do Nowego Jorku, zapoczątkowując aktywną karierę solową. Pod pseudonimem Screwtape nagrywał remiksy i ambientowe kolaże, ale prawdziwy przełom przyniósł pełnometrażowy debiut Collapse (2015). Album ten otwiera 21‑minutowy The Chimeric Mesh Withdraws – monumentalny triptych, który, jak pisali recenzenci Pitchforka, działa jak halucynogenny mechanizm: zimny, dronowy, apokaliptyczny, a jednocześnie hipnotyczny.

Kolejne albumy – Unnatural Channel (2017) i The Third Helix (2018) – eksplorują przestrzenie syntezatorów modularnych, field recordingów i glitchowej finezji; McDowall penetruje nimi granice powtarzalnego chaosu, świadomie wprowadzając elementy niestabilności jako generator transformacji estetycznej .

Album Agalma (2020) – po grecku „ofiarowanie” – jest dziełem mistycznym, traktującym dźwięk jako rytuał bez sacrum. McDowall nazwał tę estetykę “sacred atheism”: rytm jako ćwiczenie transcendencji nie przez wiarę, lecz przez świadome zawieszenie ego – odsłanianiu sacrum poza religią, przez dźwięk i powtarzalność. Jego sety są projektowane jako struktura kontrolowanego chaosu – systemów z patchami modularnych syntezatorów, których niedoskonałość i losowość są świadomie wprowadzane. Jak sam mówił: „Nie chodzi o przypadkowość, ale o chaos inscenizowany jako generator nowej ekspresji.” Na płycie gościnnie występują Kali Malone, Caterina Barbieri czy Robert Aiki Aubrey Lowe – ich drony i wokale tworzą glitchowy, ceremonialny krajobraz, będący brzmieniem chaosu zaprogramowanego jako ekspresja duchowa.

W maju 2024 ukazał się jego zjawiskowy A Thread, Silvered and Trembling – arcydzieło elektro-akustyczne, będące rozwinięciem szkockiej tradycji pibroch. Dzieło pełne melancholii, harp, skrzypiec, french horn i głosów przynosi kontemplacyjne transy, które modulują świadomość poprzez mikrodysfunkcje tonalne – szczególnie w utworach A Dream Of A Cartographic Membrane Dissolves czy Out Of Strength Comes Sweetness. Recenzenci określili go jako jedno z najpiękniejszych ambientowych osiągnięć roku, elegijny i poruszający pomnik ciszy wypełnionej przestrzenią.

McDowall live

Fot. Marek “Lokis” Nawrot, 03.02.2016, Café OTO, Londyn

McDowall jest mistrzem live‑setów A/V. Od 2018 roku wraz z wizualistką Florence To realizuje spektakle reinterpretujące Time Machines – projekty, podczas których dźwięk i obraz synchronizują świadomość publiczności w stan “time slip”. Starannie kuratorowane pokazy na festiwalach Unsound, Berlin Atonal, CTM i Le Guess Who? stały się kultowym doświadczeniem immersyjnym: odbiorca nie słucha, lecz traci granice czasu i miejsca.

McDowall filozofia dźwięku

Powyżej już było wielokrotnie – w przypadku McDowall’a nie ma przypadku, chociaż nie ma i planu. Jego filozofia dźwięku jest zakorzeniona w paradoksie – w przestrzeni między sacrum i chaosem, między rytualną intencją a pokornym oddaniem się maszynie. W wywiadach wielokrotnie podkreślał, że bez tej „kontrolowanej przypadkowości” modularne syntezatory straciłyby swoją moc – to pęknięcia patcha, minimalistyczne glitche, mikrodysonanse tworzą tego rodzaju drgania współistnienia, a z nich rodzi się mistyczne napięcie i głębia. W swym fragmencie szczerego wyznania mówił: „Czasem wygrywałem nad sprzętem, ale czasem sprzęt wygrywał nad mną”, podkreślając relację, w której sprzęt nie jest jedynie narzędziem, ale aktywnym współtwórcą procesu.

Manipulując analogowym oryginałem (np. na płycie Time Machines), Drew wyraził jawne odrzucenie cyfrowej perfekcji na rzecz subtelnych odchyleń: „We want tones to vary, not be perfect – jeśli są zbyt dokładne, twój mózg sygnalizuje, że coś tu jest nie tak”, wskazując na upływającą synchronizację fal mózgowych jako kluczowy aspekt estetyczno-percepcyjny [grif—entrainment].

Jego filozofia sięga poza technikę. Przy płycie Agalma wyjawił koncepcję “sacred atheism” – koncept opisany przez niego we współpracy z Cateriną Barbieri – oznacza oderwanie się od ego, relacji społecznych, rutyny, i wejście w „drugi byt” przez dźwięk: fragmenty unoszą nas ponad ciało, idee, czas i ponad siebie samych mistycznego filamentarium niesakramentalnego doświadczenia. Muzyka ta nie służyła odwołaniom religijnym, lecz próbie wyeliminowania ego, przekroczenia własnego „ja”: „What’s better medicine than doing coś that takes you out of the equation?” To rodzaj ofiary, ale nie złożonej bóstwu, tylko własnemu przywiązaniu do tożsamości.

Choć obecne na samplach ambientu i syntetycznych chmurach, jego kompozycje to także wrażliwość na archiwalne nagrania pola, głosy, oddechy. Współpracując z Cateriną Barbieri, Robertem Lowe i Kali Malone, rozwinął „aglmatyczny” styl: dźwięk jako obiekt intencji, strażnik wspomnienia, statua przekazująca coś poza słowem.

W praktyce nagrywanie McDowall’a często działa tak: wstępnie składa system, projektuje ścieżkę, a potem nagrywa w jednym podejściu na żywo – bez multitrackingu, bez cofania się. Edycja kończy się na etapie masteringu. To decyzja o trwałości przeżycia dźwięku w jego niezmienionej formie, gdzie błędy są nie pomyłką, lecz manifestem obecności.

To dlatego jego muzyka – choć technicznie eksperymentalna – zawsze współgra z przestrzenią i psychiką słuchacza. Nierozerwalność „świętego dyskomfortu” (sacrum) i nieprzewidywalności (chaos) to nie tylko estetyka, ale ciekawość wobec świata – i samego siebie.

Bez cienia zaklinania tradycji, McDowall zmienia dźwięk w pojemnik: politykę ciszy, pamięć poza czasem i przestrzeń, która śpiewa o obecności inności w rytmach drona. Jego dyskografia jest czymś więcej niż zbiorowiskiem albumów – to katalog sacrum zdekonstruowanego, dźwiękowych zaklęć, które przesuwają słuchacza na granicę tego, co niewypowiedziane. Drew McDowall projektuje inną rzeczywistość, eksponując każdą nutę jako krok w stronę innego wymiaru obecności.

Artur Mieczkowski