Austin Osman Spare był angielskim artystą i okultystą, którego życie i twórczość rozciągały się od końca XIX wieku aż do połowy XX wieku. Urodzony w Londynie w 1886 roku, już jako nastolatek wykazywał ogromny talent plastyczny, co doprowadziło do stypendium w Royal College of Art. Wczesne prace Spare’a łączyły symbolizm i secesję z własnym, wizjonerskim językiem wizualnym – charakteryzowały się wyraźnymi liniami, groteskowymi i seksualnymi obrazami, a później zyskiwały coraz bardziej mistyczny i automatyczny charakter. Swoje pierwsze okultystyczne dzieło, Earth Inferno (1905), napisał i wydał jako młody artysta, proponując w nim koncepcje takie jak Kia, Ikkah, Sikah i Zos. Spare był również twórcą techniki magii sigili – procesu tworzenia magicznych symboli mających na celu oddziaływanie bezpośrednio na nieświadomość. Jego podejście do okultyzmu polegało na odrzuceniu ceremoniałów i zewnętrznych autorytetów, na rzecz intymnego kontaktu z podświadomością i ciałem jako źródłem mocy.
Z drugiej strony XX wieku pojawił się John Balance, współzałożyciel i jeden z głównych twórców kultowej grupy Coil. Balance stał się jedną z najważniejszych postaci nurtu muzyki eksperymentalnej i industrialnej, eksplorując dźwięk, rytuał i magię w swojej twórczości. Jego fascynacje literaturą ezoteryczną, okultyzmem i mistycyzmem były równie istotne co jego muzyczna kreatywność. Balance i Coil wykazywali zainteresowanie wieloma niekonwencjonalnymi źródłami inspiracji, od Williama Burroughsa, poprzez Aleistera Crowley’a, aż po Austina Osmana Spare’a.
Coil – Muzyka jako rytuał i zaklęcie
Coil powstał w 1982 roku i szybko zyskał reputację zespołu, który łączy muzykę z magią, performance art i okultystycznymi praktykami – zainteresowania te były obecne już w latach formowania się grupy, kiedy Balance współtworzył formację Zos Kia, której nazwa wywodziła się bezpośrednio z magickich koncepcji Zos Kia Cultus Austina Osmana Spare’a, a sam Balance i jego partner Peter Christopherson używali tego projektu jako przestrzeni eksperymentów zarówno dźwiękowych, jak i rytualnych. Balance wyraźnie deklarował, że surrealistyczne i ezoteryczne źródła są dla niego tak samo ważne jak muzyka – w jego wypowiedziach pojawia się koncepcja tworzenia muzyki jako aktu rytuału, w którym tradycyjne granice między świadomością a percepcją dźwięku ulegają przekroczeniu. To zestawienie estetyk sprawiło, że muzyka Coil często funkcjonowała jak rytuał dźwiękowy, w którym ważniejsza była transformacyjna siła muzyki niż dosłowny przekaz, a odbiorca był zaproszony do aktywnego zanurzenia się w przestrzeni dźwięku, tworząc doświadczenie bardziej symboliczne i duchowe niż konwencjonalne słuchanie muzyki. W pewnych kręgach Balance twierdził nawet, że utrzymywał kontakt z „duchem” Spare’a, a jego kolekcja dzieł Spare’a była znacząca i pojawiała się w późniejszych występach Coil jako komponent wizualny i energetyczny, co wzmacniało mistyczny charakter ich performansów. Obaj twórcy dążyli do przekroczenia konwencji estetycznych – Spare poprzez automatyzm, sigile i ekspresję podświadomości, Balance poprzez strukturalne i psychodeliczne eksploracje dźwiękowe – i obaj traktowali sztukę jako narzędzie do badań nad granicami świadomości i percepcji. Tym, co łączyło ich światy, było przekonanie, że dzieło jest również aktem magicznym – nie tylko artefaktem estetycznym, lecz instrumentem przemiany wewnętrznej, który mógł wpływać na umysł i wrażliwość odbiorcy poprzez oddziaływanie symboliczne i psychiczne.
Austin Osman Spare – Sztuka i automatyzm
Spare był jednym z prekursorów, którzy traktowali sztukę jako bezpośredni przepływ z nieświadomości. W jego podejściu nie chodziło o odtwarzanie rzeczywistości, lecz „uwidocznienie wewnętrznych doświadczeń” poprzez automatyczne rysowanie i pisanie. W dziełach Spare’a widoczne są motywy erotyczne, surrealne deformacje ludzkich sylwetek i esencje symboli, które odbiegały od sztuki akademickiej, a zbliżały się do tego, co potem stało się znane jako surrealizm.
Jego zaangażowanie w ezoterykę doprowadziło do stworzenia własnej filozofii magii, w której centralne miejsce zajmowały takie pojęcia jak Zos Kia – nurt magiczny podkreślający indywidualne doświadczenie, wolę i przewagę podświadomości nad świadomym umysłem. To właśnie ta koncepcja stała się jednym z fundamentów późniejszego ruchu “chaos magic”.
Rysunek automatyczny i sigile
Jednym z najważniejszych wkładów Spare’a do okultyzmu była jego metoda tworzenia sigili – specjalnych, uproszczonych symboli magicznych, które miały przenosić intencje bezpośrednio do podświadomości, a następnie być przez praktykującego „zapominane”, by ich wpływ był czystszy i głębszy. Ten pomysł przeszedł do literatury okultystycznej i stał się kluczowy dla rozwoju chaos magic – ruchu, który miał ogromny wpływ na współczesne praktyki ezoteryczne i kulturę alternatywną.
Spare eksperymentował również z “automatic drawing” i “automatic writing”, metodami, które miały na celu otwarcie dostępu do nieświadomych procesów myślenia i energii psychicznych. W jego ujęciu sztuka i magia były nierozerwalnie związane – każdy symbol i każdy obraz był manifestacją psychicznego doświadczenia, które mogło mieć konsekwencje także poza papierem.
Earth Inferno i inne prace
Jego pierwszy książkowy projekt, Earth Inferno z 1905 roku, stanowił nie tylko zbiór rysunków, lecz również esencję jego okultystycznych i artystycznych idei. Wprowadzał tam pojęcia, które potem stały się podstawą Zos Kia Cultus – choć jeszcze w formie pierwotnej, pozbawionej późniejszej terminologii i dogmatów. Kolejne prace i teksty, takie jak The Book of Pleasure (1913), rozwijały jego filozofię wolnej woli, ekstazy i psychologicznej magii .
Spektrum tych idei wiązało się także z jego krytycznym stosunkiem do ceremonii magii rytualnej w stylu Aleistera Crowleya – choć początkowo znajomość z Crowleyem miała miejsce, Spare ostatecznie odrzucił formalne struktury okultystyczne na rzecz bardziej intymnych i autonomicznych praktyk magicznych.
John Balance, Coil i odbiór Spare’a
Mentor i inspiracja
Dla Johna Balance’a Austin Osman Spare nie był jedynie artystą z nieodległej historii – był w dużej mierze mentorem w sensie duchowym i estetycznym. Balance wielokrotnie podkreślał, że jego relacja ze Spare’em miała charakter osobisty i praktyczny – w rozmowach i wywiadach mówił wprost o komunikacji z jego obrazami jako o formie kontaktu z duchowym przewodnikiem i o tym, że traktował go jak „przodka”, do którego zwracał się o rady i inspirację. Jednym z najbardziej znanych świadectw tego wpływu jest właśnie słynny cytat Balance’a: „to, co Spare robił w sztuce, my staraliśmy się robić poprzez muzykę”, który stanowił zasadnicze podsumowanie sposobu, w jaki Coil pojmowali estetykę własnego projektu i jak odczytywali sztukę jako narzędzie do eksploracji świadomości. W praktyce inspiracja Spare’em była widoczna nie tylko w deklaracjach, ale również w konkretach – Coil wielokrotnie umieszczali jego grafiki i sigile podczas swoich występów na żywo, wierząc, że obrazy te „energetyzują” przestrzeń i tworzą swoisty magiczny prąd, który wzmacnia intencje twórcze zespołu. Balance podkreślał także, że Spare zachęcał do eksploracji „obszarów świadomości” i działań poza konwencjonalną percepcją oraz, że jego twórczość była zakorzeniona w pracy z podświadomością i spontaniczną wolą. To dlatego Coil nie tylko wykorzystywali termin Zos Kia w nazwie jednego ze swoich wczesnych projektów, ale również projektowali swoje dźwięki i struktury muzyczne jako “sidereal sound” – określenie zapożyczone od Spare’a i odnoszące się do zniekształconych, alternatywnych perspektyw, analogicznych do jego wizualnego języka. Balance wyraźnie traktował te elementy nie tylko jako estetyczne ozdobniki, ale jako narzędzia pracy z psychiką, które miały moc wpływania na podświadomość słuchacza i tworzenia doświadczeń wykraczających poza zwykły odsłuch muzyki. To właśnie ten cytat i takie praktyki są jednym z najjaśniejszych świadectw wpływu Spare’a na Coil, pokazując, że dla Balance’a muzyka nie była tylko formą ekspresji artystycznej, lecz również aktem magicznym i transformacyjnym.
Zos Kia Cultus i magijne praktyki
Sidereal sound – termin, jak wyżej, zapożyczony od Spare’a, odnosił się pierwotnie do jego własnych eksperymentów z przedstawianiem gwiazd filmowych w sposób zniekształcony i „bokiem”, tak jakby były widziane z nietypowych miejsc w sali kinowej, co nadawało ich obrazom niemal kosmiczny, hipnotyczny charakter. U Spare’a sidereal oznaczało perspektywę, która nie patrzy na rzeczywistość bezpośrednio, lecz z boku, z innego punktu widzenia, przekręcając i rozszerzając jej formę poprzez symbol i geometrię. Coil przejęli tę ideę i zastosowali ją do dźwięku – tworząc muzykę, która balansuje między transowym rytmem a psychodeliczną mistyką, w której brzmienia są „skręcone”, przekształcone i postrzegane z nietypowych, wielowymiarowych perspektyw tak, jak obrazy Spare’a wyglądały w jego pracach. W tym procesie muzyka stawała się narzędziem eksploracji świadomości, podobnie jak Spare używał obrazu by dotrzeć do podświadomości widza. Balance również aktywnie angażował się w praktyki magiczne inspirowane systemem Spare’a, szczególnie w koncepcje podświadomości, sigili i Zos Kia Cultus – uważał, że kontakt z głębszymi poziomami psychiki można osiągnąć także poprzez dźwiękowe rytuały, performance, wizualizacje i muzyczne kompozycje. To dlatego obecność dzieł Spare’a i odwołań do jego okultystycznych koncepcji pojawiała się nie tylko w tekstach i wywiadach, ale również w występach Coil na żywo, w oprawie wizualnej oraz w ich projektach scenicznych, gdzie obrazy i sigile były wyświetlane, by „energetyzować prąd Spare’a” i wnosić go w doświadczenie koncertowe.
Sztuka jako magia dźwięku
Podobnie jak Spare używał obrazu do oddziaływania na podświadomość, Coil używali dźwięku, nie tylko jako medium estetycznego, ale jako instrumentu psychicznej i rytualnej transformacji. Balance i Christopherson projektowali swoje brzmienia tak, by działały jak wizualne sigile nie w tradycyjnym, ilustracyjnym sensie, ale jako struktury rezonansów, efektów, modulacji i pogłosów, które wprowadzały słuchacza w określony stan świadomości. W utworach takich jak Windowpane, który operuje hipnotycznymi rytmami i trance’owym pulsem, muzyka zaczyna funkcjonować jak odmienne doświadczenie percepcyjne sugerujące raczej wewnętrzną podróż niż liniowy przekaz dźwiękowy. Podobna estetyka pojawia się w nagraniach Coil określanych jako “rytualny ambient” czy długie, transowe drony (How to Destroy Angels), w których subtelne zwoje elektroniki i gęste warstwy dźwiękowe tworzą wrażenie “aetheru” – niewidzialnej, niemal materialnej przestrzeni, w której ruch i puls stają się narzędziami introspekcji i energetycznej obecności . W tym sensie muzyka Coil działała podobnie jak obrazy Spare’a, jako medium, które oddziałuje bezpośrednio na bardziej pierwotne warstwy psychiki, budząc nie tylko wspomnienia czy skojarzenia, ale także fizyczne odczucia obecności, przestrzeni i rytmu. Dźwięk stawał się więc jak „niewidzialna substancja” łącząca strukturę muzyki z doświadczeniem świadomości i ciała, co było zgodne z podejściem Balance’a do muzyki jako rytuału, gdzie słuchanie nie jest bierne, ale czynne, angażujące i transformujące. To właśnie poprzez takie projekcje dźwiękowe Coil zbliżali się do tego, co Spare robił wizualnie, tworząc dzieła, które nie tylko są odbierane zmysłowo, ale włączają odbiorcę w proces transformacji percepcyjnej i otwierają drogę do doświadczeń wykraczających poza zwykłą świadomość.
Dziedzictwo Spare’a w Coil i kulturze alternatywnej
Kultura okultystyczna i Magia Chaosu
Dzięki postaciom takim jak Peter J. Carroll czy Ray Sherwin, idee Spare’a dotyczące sigili i podświadomości zostały przejęte i rozwinięte w ramach ruchu chaos magic. To z kolei przeniknęło do kręgów takich jak Thee Temple ov Psychick Youth, które były powiązane z muzyką industrialną i eksperymentalną.
Wpływ Spare’a na kulturę alternatywną i muzykę wykracza daleko poza Coil i jest widoczny w różnych nurtach artystycznych na przestrzeni dekad, od lat 60. aż po współczesność. Już w 1969 roku brytyjska psychodeliczna grupa Bulldog Breed nagrała utwór zatytułowany Austin Osmanspаre, co świadczy o tym, że jego postać i twórczość inspirowały muzyków jeszcze przed pojawieniem się Coil. W latach 80. i 90. jego prace i teksty pojawiały się w kontekście ruchów takich jak Psychic TV, Current 93 czy Fields of the Nephilim, które czerpały z jego obrazów i magickich koncepcji zarówno nazwiska, jak i symboliki. Twórcy Psychic TV wykorzystali rysunek Spare’a jako okładkę i materiał ilustracyjny na albumie Allegory And Self z 1988 roku, co pokazywało jego obecność w alternatywnej scenie muzycznej jako elementu kulturowego i estetycznego . W nurcie gotyckim zespół Fields of the Nephilim także inspirował się jego ideami, nawet tytuł jednego z ich albumów odnosił się bezpośrednio do jego prac, mowa oczywiście o Earth Inferno. Odbicie Spare’a można znaleźć również w twórczości muzyków eksperymentalnych i awangardowych: gitarzysta Jimmy Page, choć znany przede wszystkim z rocka, był kolekcjonerem dzieł Spare’a i wykorzystywał elementy jego symboliki w ikonografii i nazewnictwie związanym z projektami muzycznymi.
W późniejszych latach artyści współcześni i eksperymentalni, tacy jak John Zorn, sięgali po jego obrazy jako ilustracje do swoich konceptualnych wydawnictw. To pokazuje, że estetyka Spare’a, jego psychodeliczna wyobraźnia, automatyczne rysunki i podejście do symbolu jako nośnika mocy dotarły nie tylko do zamkniętych kręgów okultystycznych, ale także przeniknęły do różnych scen muzycznych i artystycznych, w których poszukuje się doświadczeń poza mainstreamowymi formami kultury.
Wizja przekraczania
Austin Osman Spare i John Balance łączyła wspólna wizja przekraczania granic konwencjonalnej twórczości na rzecz eksploracji podświadomości, magii i transformacji, co przejawiało się nie tylko w inspiracjach, ale w sposobie myślenia o sztuce i o muzyce jako narzędziach przemiany. Spare jako artysta‑magik stworzył język symboli, technik i filozofii, które przenikały do koncepcji okultystycznych i życia artystycznego następnych pokoleń, otwierając drogę myśleniu o sztuce jako o procesie aktywnej interwencji w umysł, a nie tylko ekspresji czy dekoracji. Dla Balance’a i tym samym Coil ta fascynacja była nie tylko inspiracją intelektualną, ale praktycznym narzędziem twórczym i duchowym, które uczyniło z muzyki rytuał, a z dźwięku narzędzie transcendencji percepcyjnej. W podejściu obu twórców kluczowe było przekonanie, że twórca nie jest biernym obserwatorem rzeczywistości, lecz aktywnym kreatorem doświadczeń, w którym proces tworzenia samo w sobie jest aktem obecności i przemiany – tak jak Spare używał automatyzmu, sigili i symboli by przekraczać granice uczuć i myśli, tak Balance traktował rytm, tekstury dźwiękowe i warstwy brzmienia jako narzędzia, które mogą wydobywać głębsze treści podświadome i umożliwiać wejście w odmienne stany świadomości. Obaj postrzegali sztukę jako coś więcej niż wyraz gustu czy stylu – jako środek pracy z jaźnią, psychiką, energią i intencją, który mógł wywołać realne efekty wewnętrzne i odmienić percepcję odbiorcy. W konsekwencji muzyka Coil stała się czymś, co Balance wielokrotnie opisywał jako rytuał dźwiękowy, a nie tylko seria kompozycji, co łączyło ideę Spare’a o sztuce działającej bezpośrednio na podświadomość z jego własnym doświadczeniem pracy z dźwiękiem jako aktywną wielowarstwową strukturą rezonansów, znaczeń i emocji, która miała zdolność oddziaływania na to, co niewidoczne i nieświadome.
Relacja między Austinem Osmanem Spare’em a Johnem Balance’em to szept między obrazem a dźwiękiem, magia przeplatająca się z percepcją, intencja z doświadczeniem. Spare podarował język symboli i tajemniczych znaków, Balance przemienił je w fale dźwięku, które stają się rytuałem i narzędziem wewnętrznej przemiany. Ich dziedzictwo wibruje w kulturze alternatywnej niczym echa zaklęcia, wciągając ciało, umysł i podświadomość. W ciszy między dźwiękami i w przestrzeni między symbolami otwiera się pole przemiany, które każdy może wypełnić własną intuicją i wizją.
Artur Mieczkowski
Żródła: Boing Boing, Elhaz Ablaze, Brainwashed, Wikipedia, i in.